Peres was klaar met het donker en bracht het licht naar Mubimbi. Met een waterkrachtcentrale die hij zelf ontwierp en bouwde.

Dikke druppels zweet biggelen over het gezicht van Peres Niyonsaba (25). In een synthetisch, glimmend grijs pak wijst hij naar de voltage- en ampèremeters op een grote groene kast. Rijen dik staan jongeren om hem heen om iets mee te krijgen van zijn verhaal.

Festival des talentes
Water kan stroom maken, probeert Peres zijn toeschouwers uit te leggen bij het Festival des Talentes.

Peres is één van de twaalf deelnemers aan het Festival des Talentes in de Burundese hoofdstad Bujumbura. Naast hem staan een meisje dat handgemaakte potten bakt en een jongen die in vijf minuten het portret van de vermoorde vrijheidsstrijder Louise Rwagasore kan schilderen. Peres kan iets anders. Hij kan elektriciteit maken met water. 65 Burundese gezinnen zitten dankzij hem niet meer in het donker.

Kapotte apparaten

Als tiener ontwikkelde Peres al een fascinatie voor kapotte apparaten. Het lukte hem steeds vaker om die weer tot leven te wekken. In Bujumbura was dat best nuttig, maar in zijn dorp Mubimbi had je weinig aan een werkende tv; er was geen elektriciteit. “Na zonsondergang viel het leven stil. Je kon niet eens je mobieltje opladen”, zegt Peres.

Peres

De Burundese overheid maakt geen haast met het aanleggen van elektriciteit. De bestuurders hebben andere prioriteiten in het land dat decennia lang zuchtte en steunde onder militaire coups en burgeroorlog. Daarom besloot Peres zelf aan de slag te gaan.

In een internetcafé in Bujumbura zocht hij naar manieren om elektriciteit op te wekken. Hij had iets om mee te werken: de heuvel waar zijn dorp op ligt en de rivier die er naar beneden kolkt. Bij vrienden en familie leende Peres geld om bij een Chinees bedrijf een kleine waterkrachtturbine te bestellen. Zijn dorpsgenoten maakte hij nieuwsgierig door ze elektriciteit te beloven in ruil voor hulp bij het graven van een kanaal dat naar de turbine zou leiden.

230 volt

De ochtend na het Festival des Talentes gaat Peres ons voor over een smal paadje van aangestampte modder. Tussen de bananenbomen door is een meter of twintig naar beneden een rivier te zien. Op een grote rots liggen gewassen kleren te drogen in de zon. Langs de rivier staan houten palen die een elektriciteitskabel dragen. De kabel verdwijnt in een houten huisje. In het huisje brandt een gloeilamp. “Kijk, 230 volt”, wijst Peres tevreden naar een grijze kast met daarop verschillende metertjes.

meterkast.jpg

“Ik gebruik de stroom om mijn smartphone op te laden en ’s avonds te studeren”, zegt een jongen met een baseball cap die zijn vrije zondag benut om de bezoekers in zijn dorp te bestuderen. Het leven in Mubimbi is totaal veranderd, merkt hij. “Winkeltjes zijn ’s avonds nog open en er zijn tot na tien uur mensen op straat.”

Chinese turbine
Ongelofelijk maar waar: in deze rommelige put wordt stroom gemaakt voor 65 huishoudens.

Peres staat iets verderop bij een tweede houten huisje langs het kanaal. Het geluid van razend water mengt zich met het mechanische gebrul van de turbine. Peres drijft de turbine die niet groter is dan een wasmand tot het uiterste: tien kilowatt moet het apparaat onder ideale omstandigheden genereren. Genoeg om zo’n 160 gloeilampen te laten branden.

“Jammer genoeg is de stroom niet stabiel”, zucht de jongen met het baseball petje. Peres weet hoe dat komt. Wat mist is een stabilisator die de onregelmatigheden in de elektriciteitsproductie opvangt. De drie euro die aangesloten huishoudens maandelijks betalen, brengt zo’n stabilisator maar langzaam dichterbij.

De droom

Daar wil Peres niet op wachten. Hij is op dreef en wil door. Peres wón het Festival des Talentes. En vol trots laat hij het certificaat zien dat hij samen met een miljoen Burundese franc (600 euro) kreeg van Pierre Nkurunziza, de Burundese president. Als waardering voor zijn bijzondere prestatie. Hij heeft een bedrijf opgericht; de Microhydropower Company. Regelmatig toont hij nieuwsgierige bewoners van omliggende dorpen zijn vinding. Want die willen dat Peres hen óók aan elektriciteit helpt.

projectplan-peres
Zijn plan is klaar, nu nog een investeerder.

Op zijn laptop, die hij oplaadt met zelfopgewekte stroom, werkt hij aan een projectvoorstel. De Chinese turbine kent hij van binnen en buiten, nu wil hij er zelf een bouwen die vijf keer meer capaciteit heeft. Er moet een dam komen in de rivier, zodat er genoeg waterkracht is om de grotere turbine aan te drijven en heel Mubimbi van stroom te voorzien. 90.000 euro, heeft hij nodig. Of wij nog een investeerder kennen, vraagt Peres. Hij drukt ons het projectvoorstel in handen. We beloven over hem te schrijven. Bij deze.

Naschrift

Nadat de president Pierre Nkurunziza zich verkiesbaar heeft gesteld voor een derde termijn, is het erg onrustig in Burundi. Sociale media worden geblokkeerd. We weten niet hoe het op dit moment met Peres is. 

Meer lezen over Burundi? Lees wat Carolien Jansma daar probeert te doen.