“Er is zoveel goeds te doen hier in Kisumu – denken jullie na over fondsenwerving?” schreef Klaartje Derks haar ouders kort voordat ze in Utrecht verongelukte. Gegrepen door haar oproep plaatste haar familie bij de uitvaart een collectebus in de kerk. Anderhalf jaar later begonnen ze een stichting voor Kisumu. “Zolang mensen ons steunen, gaan we ermee door in het licht van onze Klaartje.”

Het was al laat toen de huisarts aanbelde bij de tot woonhuis verbouwde boerderij op de Sterrenbos in Beers. “Ik zie hem nog staan”, zegt Klaartjes moeder Yvonne. “Hij had tranen in de ogen. Ik denk, er is iets met mijn man of mijn zoon Thijs die op dat moment in het vliegtuig zat naar Amerika. Maar nee, Klaartje had een ongeluk gehad. De huisarts had wel tien keer aan de politie gevraagd: ‘Hebben jullie wel het goede meisje?’” Yvonne schudt haar hoofd. “Dat overkomt je dan als gezin – en wat dan?”

Fascinatie voor menselijk leed

Klaartje verongelukte in de herfst van 2000. “Ze was altijd heel rustig, het tegenovergestelde van haar oudere zus. Pas toen ze in Wageningen ging studeren, werd ze wat losser”, beschrijft Yvonne haar dochter. “Ze ontwikkelde een fascinatie voor menselijk leed. Opeens wilde ze de wijde wereld in.” Klaartje vertrok voor twee maanden naar Oost-Afrika en werd gegrepen door wat ze zag, vertelt haar moeder. Het was een aanloop voor een tweede reis, ditmaal om voor haar studie Biologie malariaonderzoek te doen in Kisumu, een provinciestadje in West-Kenia. Ze verbleef bij de Indiase familie Pabari die naast hun werk van alles deden aan liefdadigheidswerk.

Fondswerving voor kindertehuizen

Vanuit Kisumu schreef Klaartje e-mails aan haar ouders. “Ze heeft zoveel geschreven”, vertelt Yvonne in de studeerkamer waar een schilderij van Klaartje hangt. “Ik zou er een boek mee kunnen vullen.” Eén van de dingen die ze schreef was: “Denken jullie na over fondsenwerving voor de kindertehuizen in Kisumu?” Dat namen ze in Beers aanvankelijk met een korreltje zout. “We zouden het daar nog wel met haar over hebben als ze terug was.”

Los eindje

Er was nog geen gulden ingezameld voor Kisumu, die fatale avond in oktober 2000. Vol van verdriet voelde dat als een los eindje. De vraag die Klaartje eerder had gemaild aan haar ouders, broers en zus, liet het gezin niet los. “Toen hebben we bij haar uitvaart hier in Beers achter in de kerk een collectebus neergezet. ‘Dat is wat we nu kunnen doen’, zei mijn oudste dochter Saskia. Er zaten duizenden guldens in die bus. Saskia heeft dat geld samen met mijn man Jacques naar meneer en mevrouw Pabari gebracht. Klaartje en Saskia waren voor hen als familie. Ze zeiden: ‘We hebben een dochter verloren.’”

‘Een vriend van mijn man vroeg ons: ‘Waarom maken jullie het niet structureel?’ Zo zouden we Klaartje als het ware bij ons kunnen houden’

‘Het werd steeds groter’

Niet alleen de familie Pabari, maar heel Beers en contacten van de familie leefden mee. Het geld beleef maar binnenstromen. “Het bleef leven. Overal vertelden we haar verhaal. Eerst was het iets van ons als gezin, maar het werd steeds groter. Theo, een goede vriend van Jacques, vroeg ons: ‘Waarom maken jullie het niet structureel?’ Met een stichting zouden we Klaartje als het ware bij ons kunnen houden”, legt Yvonne uit. Maar dat was niet het belangrijkste, e-mailt ze later. “Dat doet afbreuk aan het besef dat we met z’n allen veel meer goeds kunnen doen voor elkaar in deze wereld.”

Yvonne Derks
Yvonne: “Klaartje had ook wel eens tegen me gezegd: je moet gewoon doen wat je leuk vindt. Ik dacht, dat doe ik.”

Mam, doe wat je leuk vindt

Yvonne hoefde niet lang na te denken over het idee om Stichting Klaartje Derks op te richten. “Klaartje had ook wel eens tegen me gezegd: je moet gewoon doen wat je leuk vindt. Ik dacht, dat doe ik.” Samen met Jacques , Theo en hun pastor Toon van den Acker werd een bestuur gevormd. Er werd geen lange termijnplan geschreven, wel kwam er een beleidsplan met een aantal richtlijnen. Eefje Bekker (24) die in december 2014 toetrad tot het bestuur, somt ze op: “Transparant, niet te groot, niet om geld smeken, als het op je pad komt kijk je wat je ermee doet en hier voorlichting geven” – “met als doel mensen bewust te maken hoe goed we het hier hebben”, vult Yvonne aan.

400.000 euro

Met de ruim 400.000 euro die de afgelopen 15 jaar binnenkwam, werd samen met de familie Pabari onder andere duizenden kinderen voedselhulp aangeboden, schooluniformen betaald, scholen en bibliotheken gebouwd en opgeknapt, kippen, geiten en varkens aangeschaft voor weduwen en waterputten geslagen. In Nederland vertellen Yvonne en Jacques met een team van vrijwilligers op scholen wat ze in Kisumu doen. Yvonne bezocht Kisumu slechts één keer. “Dat was een heftige tijd. Maar ik weet waar ik het over heb en wat we daar doen. Dat ik er één keer ben geweest is voor mij genoeg om daar over te kunnen vertellen.”

Duizenden kinderen ontwormd

Het bestuur van de stichting, waar Yvonne sinds de oprichting voorzitter van is, voerde bovendien gesprekken met vooral jongeren die als vrijwilliger naar Kisumu wilden om de familie Pabari te helpen bij hun projecten. Die vrijwilligers (45 inmiddels) werden de handen, voeten, ogen en oren van de stichting. Eefje is een van hen. Via de stichting liep ze stage in Kisumu voor haar opleiding tot verpleegkundige. “We hebben onder andere duizenden kinderen ontwormd – de Pabari’s weten van aanpakken.”

 ‘Dat geeft zoveel voldoening, zoveel mensen die in het licht van Klaartje zoveel goede dingen doen.’

Yvonne werpt een trotse blik naar Eefje. “We geven zoveel mensen de gelegenheid om op ontdekkingsreis te gaan. Dat geeft zoveel voldoening, zoveel mensen die in het licht van Klaartje zoveel goede dingen doen.”

Dat ze in de stichting stapte als moeder in plaats van als ervaren ontwikkelingswerker, tast haar rotsvaste vertrouwen geen seconde aan. Ook de botsing met Wilde Ganzen, de organisatie die kleinschalige initiatieven ondersteunt, heeft ze achter zich gelaten. “Daar werd ik toen helemaal emotioneel van. We moesten aan allerlei regels voldoen. Dat wilden we niet. We doen het op onze eigen manier.”

Familiegebeuren

Inmiddels ligt de vraag op tafel of, en zo ja hoe, de familie Derks betrokken blijft bij de stichting. Yvonne: “Wat mensen in het begin aansprak was ons verhaal over Klaartje. Het is natuurlijk ook heftig als je een kind verliest.” Maar ook zonder de verbondenheid van de familie Derks is er een toekomst voor de stichting, verwacht Yvonne. “Wat mensen nu nog steeds aanspreekt is onze formule: kleinschalig, transparant en 100 procent van de inkomsten gaat naar Kisumu.”

Toch is het nog niet zo makkelijk om een stapje terug te doen, merkt Yvonne. “Klaartje en de familie Derks zijn toch een beetje de spil, het aanspreekpunt is hier.” Dat herkent Eefje wel. Ze richt zich tot Yvonne: “Het is nog heel duidelijk te merken dat het heel erg de behoefte is van jullie als gezin om Klaartje een beetje bij je te houden en dingen te doen in het licht van Klaartje – het is eigenlijk nog steeds een familiegebeuren.” Yvonne knikt. “Ja, maar ik heb nou wel zoiets van – zo’n Eefje, de jongeren die nu betrokken zijn, laat die het maar eens verder dragen. Tegelijkertijd is het toch wel de stichting Klaartje Derks, die naam is aan ons verweven.”

Interview Klaartje Derks
Eefje tegen Yvonne: “Het is nog heel duidelijk te merken dat het heel erg de behoefte is van jullie als gezin om Klaartje een beetje bij je te houden en dingen te doen in het licht van Klaartje.”

‘Er mist continuïteit’

Eefje heeft wel een idee welke kant het op zou moeten met de stichting. “Er mist een stuk continuïteit.” Daar wil ze graag wat aan veranderen. “Je kunt nog zoveel kinderen ontwormen, maar als je niets doet aan hygiëne, dan doe je het eigenlijk voor niets.”

In de ogen van Eefje moet de stichting andere accenten gaan leggen. Voor een deel gebeurt dat al nu meneer en mevrouw Pabari gezien hun leeftijd met hun liefdadigheidswerk zijn gestopt. De Nederlandse docente Jessica Donia (29) is door de stichting aangesteld als vervanger. Als coördinator in Kisumu organiseert ze samen met haar Keniaanse ex-vriend Richard onder andere medische kampen en voedselprogramma’s op scholen en ze vervult de ouderfunctie voor tien jongeren.

‘Er zijn natuurlijk ook schooltjes die heten de Klara school, dat is zo leuk’

“Met de Pabari’s hebben we scholen, bibliotheken en weeshuisjes gebouwd. Dat doen we niet meer.” Al was ook dat dankbaar werk. “We hebben de eerste bibliotheek van Kisumu gebouwd, dat vind ik toch wel heel bijzonder – er zijn natuurlijk ook schooltjes die heten de Klara school, die worden dan officieel geopend door de lokale bevolking – dat is zo leuk”, zegt Yvonne met een glimlach. Eefje: “In eerste instantie was er veel aandacht voor het opvangen van aidswezen. Maar later kwam het besef dat je die kinderen eigenlijk in hun eigen community op moet laten opgroeien, want ze moeten weer onderdeel van de samenleving worden. Nu zitten we meer op onderwijs, voorlichting en zorg. Het is ook maar net waar de behoefte aan is, waar gesignaleerd wordt dat er tekort is. Die inzichten komen uit Nederland, maar ook de Keniaanse overheid speelt een steeds actievere rol.”

Yvonne is blij met het jonge bloed in de stichting. “Het is mooi dat jongeren op hun eigen wijze hiermee doorgaan.”

Deal

Als Yvonne terugblikt op de afgelopen vijftien jaar, zegt ze: “Het heeft ons leven rijker gemaakt. Iets wat je zo dierbaar is valt weg, wij zijn doorgegaan en hebben toch een zinvolle invulling kunnen geven aan het leven. Ik heb met veel mensen gepraat die een kind verloren hebben. Heel veel mensen gaan die put in en komen er niet meer uit. Ik heb meteen met Klaar de deal gesloten: wij gaan niet in de put zitten. Dat brengt zoveel positiefs. Die energie van Klaar, die zit overal.”


Help ons om meer verhalen te maken over kleinschalige ontwikkelingssamenwerking. Koop ons boek.